بلاگ

بافندگی در ایران

به گزارش بفرا مگ : صنعت بافندگی :  بافندگی یا بافتنی گونه‌ای از صنایع دستی است که با بافتن نخ و تبدیل آن به پارچه انجام می‌شود. در این گونه نخ‌ها به صورت حلقه‌هایی در هم تنیده می‌شوند. بافندگی هم از طریق دست و هم ماشینی انجام می‌شود و سبک‌ها و مدل‌های گوناگونی دارد. این تفاوت در گونه نخ‌ها و همچنین ضخامت میل بافندگی است.

پیدایش بافندگی

انسان برای پوشاندن خود از شاخهٔ درختان، برگ‌ها و علوفه استفاده می‌کرد و با درگیر کردن آن‌ها با یکدیگر موفق به ساخت اولیهٔ ساختمان اصلی منسوجات گردید. تحول فوق ادامه یافت تا اینکه الیاف حیوانی، مانند پشم، مو، ابریشم و الیاف گیاهی مثل کنف و پنبه به‌طور وسیع مورد استفاده قرار گرفت. با پیدایش الیاف مصنوعی، پارچه‌هایی با ظرافت و ضخامت‌های متفاوت و با انعطاف‌پذیری بسیار بالا تهیه گردیده‌است.

پیشینهٔ در ایران

کاوش‌ها و پژوهش‌های دانشمندان و پژوهشگران نشان داده که ایرانیان از پیشتازانی بوده‌اند. که به کار بافندگی پارچه پرداخته‌اند. ساکنین ایران باستان در دورهٔ دوم سنگ (یا به اصطلاح عصر حجر میانین) با فن پارچُه‌بافی آشنا بوده‌اند.

بهترین گواه؛ سفال‌ها، نگین‌ها و مهره‌هایی‌اند. که بیش از هشت هزار سال قبل از میلاد در ژرفای خاک جا گرفته‌اند. کارلتون کن که برای ادارهٔ کل باستان‌شناسی کار می‌کرد، ضمن کاوش‌هایی در سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ (۱۹۴۹ تا ۱۹۵۰) در غاری موسوم به غار کمربند در نزدیکی دریای کاسپین، پارچه‌هایی به دست آورد.

که ثابت می‌کند اقوام ایرانی از آغاز غارنشینی، پشم گوسفند. و بز را به‌صورت پارچه می‌بافتند. آزمایش‌هایی که با کربن ۱۴ بر روی پارچه‌ها انجام گرفت. نشان داد که قدمتشان به ۶۵۰۰ سال قبل از میلاد می‌رسد.

بیشتر بخوانید: تاریخچه فرش در جهان

باستان‌شناسانی چون گیرشمن و فیلیس اکرمن تأیید می‌کنند که عمر لنگرها و دوک‌هایی که در حفاری‌ها به‌دست آمده.

با نخستین آثار سکونت انسان در فلات ایران مطابقت کامل دارد. در دورهٔ تمدن شوش. (۴۵۰۰ سال قبل از میلاد) فن پارچه‌بافی با توجه به ظرافت پارچه، راه کمال را طی کرد؛ تیغهٔ مسینی که با سفال‌های عهد اول در شوش به‌دست آمده. و اثر املاح مس بر روی پارچه‌ای که تیغه را در آن پیچیده بودند. گواه این مدعاست. قسمت‌هایی از این قطعه پارچه در موزه لوور موجود. است.

در دورهٔ مادها پارچه‌هایی بافته می‌شده‌است.

 

ریسندگی و الیاف مصنوع

انسان برای پوشش خود از پارچه استفاده می کند؛ یعنی مجموعه ای از نخ که معمولاً در دو جهت عمود بر هم از میان یکدیگر عبور داده شده اند. نخ ها از الیاف گیاهی یا حیوانی به دست می آیند. الیاف باید در هنگام نخ ریسی دارای طول کافی باشند تا بتوانند روی هم قرار گیرند و تشکیل نخ ممتد، نرم و محکم را بدهند.

مهمترین الیافی که در ابتدا مورد استفاده قرار گرفت پشم. سپس کتان، پنبه و ابریشم بود. تا اواخر قرن نوزدهم، الیاف طبیعی به صورت تنها بکار می رفت. مهمترین آنها الیاف گیاهی و ساختار اصلی آن سلولز است.

در سال ۱۸۸۵، اولین پارچهٔ مصنوعی همراه با مشکلات بزرگ فنی به شکل صنعتی ساخته شد. این پارچه از الیاف سلولز نیترات تهیه شده بود. الیاف سلولز نیترات خود در سال ۱۸۸۳ توسط براکونو و پلوز تهیه و بعدها به صورت صنعتی توسط شون بین تولید شد.

در سال های آخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، الیاف جدیدی که از مشتقات سلولز بود به نام ابریشم مصنوعی تولید. و همین محصول بعدها به نام رایون معروف شد. به دنبال تآن، رایون کاپرو ـ آمونیاکال، ویکز و سلولز استات تهیه شد.

لازم به یادآوری است که در این دوره ساختار الیاف منسوجات طبیعی ناآشنا بود، نتیجتاً اطلاعاتی در مورد شرایط نخ ریسی و بهبود کیفیت الیاف نساجی نمی توانست وجود داشته باشد. به همین دلیل است که پژوهشگران فنی تنها به سمت تهیهٔ مشتقات سلولزی کشیده شدند تا بتوانند پس از حل کردن آن در حلال های مناسب آن را به صورت نخی که شبیه نخ ابریشم است. در آورند.

 

بیشتر بخوانید: ویژگی های فرش دستباف

رابطه میان خصوصیت های منسوجات و ساختار مولکولی بافندگی

تمام مواردی که برای بافته شدن مناسب هستند الیاف ساخته شده از درشت مولکول های یک بعدی (یا خطی) می باشند. این الیاف می توانند. دارای ریشهٔ گیاهی (مثل پنبه) حیوانی (مثل پشم) یا حتی معدنی (مثل پنبهٔ کوهی) باشد. البته شیشه. اکه یک درشت مولکول سه بعد است.

می تواند به حالت مذاب به صورت نخ درآید و سپس بافته شود ولی این یک استثنا بیشتر نیست.

همان طور که اشاره شد الیاف منسوجات سنتزی از درشت مولکول های طویل خطی به دست آمده اند ولی این بدان معنی نیست که تمام مواد درشت ملکولی خطی لزوماً خصوصیات منسوجات را از خود نشان دهند. برای مثال، متیل سلولز و کائوچو از درشت مولکول یک بعدی تشکیل شده اند ولی نمی توانند ریسیده شوند.

ابتدائی ترین کیفیتی که الیاف نساجی باید دارا باشند مقاومت مکانیکی بالاست، این مقاومت نتیجهٔ عمل متقابل میان درشت مولکول ها می باشد. در این صورت لازم است زنجیرهای درشت مولکول. به طور موازی و در حالت کاملاً معین در کنار هم قرار گیرند. تا عمل متقابل جانبی آن حداکثر تأثیر را داشته باشد. به عبارت دیگر الیاف باید حالت بلورین خود را، که در هنگام کشیدگی و نخ ریسی حاصل می شود، نگاه دارند. سایر خصوصیاتی که الیاف  بکار برده شده در صنعت نساجی باید دارا باشند عبارت است. از، مقاومت در مقابل آب و مواد شیمیائی پایداری در مقابل گرما، رنگ پذیری و غیره.

ریسندگی به حالت مذاب یکی از سه فرآیند عمدهٔ ریسندگی در صنعت نساجی است. اصولاً واژهٔ ریسندگی، که برای الیاف طبیعی به کار برده می شود، معرف به هم تابیدن الیاف کوتاه جهت تولید الیاف بلند و ممتد است. این واژه در صنایع جدید الیاف سنتزی برای فرآیند تولید رشته های بلند و ممتد استفاده می شود.

بیشتر بخوانید: تبدیل پشم به خامه قالیبافی

 

حالات مختلف ریسندگی:

الف) ریسندگی به حالت مذاب: این فرآیند در واقع همان فرآیند روزن رانی به حالت مذاب است. در این نوع ریسندگی بسپاری، که در هنگام ذوب گرانروی بالائی دارد مثل پلی پروپیلن، با استفاده از پمپ به حالت مذاب از رشته_ساز عبور داده می شود و سپس با عبور دادن جریان هوا رشته ها حالت جامدی به خود می گیرند.

ب) ریسندگی به حال خشک: در این فرآیند، بسپار را در یک حلال (طوری که محلول گرانروی به دست می آید) حل می کنند و سپس محلول را مانند روش قبل توسط پمپ به طرف رشته_ساز هدایت می کنند، رشته های تولید شده برای تبخیر و جداسازی حلال از اتاق گرم عبور داده می شوند.

ج) ریسندگی به حالت مرطوب: این فرآیند همان ریسندگی به حالت خشک است با این تفاوت که برای جداسازی حلال، رشته های تولید شده را از ظرفی که محتوی حلال امتزاج پذیر با حلال بسپار اولیه است عبور می دهند. بدین ترتیب، حلال از رشته ها جدا می شود و پس از خشک کردن به صورت جامد در می آیند. لازم به تذکر است که در بعضی موارد از آب نیز می توان به عنوان حلال استفاده کرد. برای مثال، چنانچه پلی آکریلونیتریل در متیل فرمامید را از ظرف محتوی آب عبور دهیم متیل فرمامید با آب امتزاج پذیر است و باعث جدا شدن حلال از پلی آکریلونیتریل می شود.

ریسندگی بارینگ ـ دستگاه

بخش مهمی از مجموع نخ های تولید شده در دنیای صنعت نساجی، بر روی چهار چوب های نخ ریسی رینگ (Ring) تولید می شود. اگرچه تولید کنندگان بی شماری به ساخت ماشین های نخ ریسی رینگ مبادرت می ورزند. اما همگی اصول مشابه را به کار می گیرند.

با استفاده از سیستم ریسندگی رینگ، نخ های متفاوت از نوع مطلوب  یا نامرغوب با تراکم طولی معادل 0.006، 0.6 گرم بر متر تولید می شود. این سیستم مصارف تجاری بسیاری در صنعت نساجی دارد.

ریسندگی و بافندگی در ضنعت صنعتی ایران

سرزمین ایران از دیدگاه پیشینهٔ تاریخ بافندگی و نیز پیدایش و تکامل روش ها و ابزارها و تولیدات نساجی در تاریخ صنایع ملت ها بی همتاست. موقعیت جغرافیائی ایران و پدیده. های اجتماعی همواره موجب آن بوده است. که این صنعت نه تنها از ایده های نوظهور مردمان ایران بهره گیرد. بلکه تأثیر فرهنگ های چین و مصر و میانرودان که پیوند آن ها با یکدیگر از طریق سرزمین ایران انجام می گرفته. در گسترش صنعت ریسندگی و بافندگی نقش عمده ای داشته است.

از دیدگاه پیشینهٔ تاریخی، آغاز صنعت نساجی در ایران را می توان تا ابتدای عصر نوسنگی دنبال کرد. شواهدی از ریسندگی پشم بز و گوسفند در غرا کمربند در نزدیکی بوشهر بدست آمده. و آزمایش آنها نشان داده است. که ریسندگی در ایران از حدود ۶۵۰۰ سال پیش از میلاد. در ایران سابقه داشته است.

شواهد دیگر متعلق. به ۷۰۰۰ سال پیش ادامهٔ صنعت نساجی را در فلات ایران تأیید می کند. آثار تاریخی دیگر که در شهر شوش بدست آمده. و حاکی از قدمتی در حدود ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد است. نمایشگر آن است که این صنعت بتدریج تکامل یافته. و صورت های اولیه بافندگی و فرم های تکاملی آن با گذشت زمان در ایران. پدیدار گشته است.

 

 

بیشتر بخوانید: مزایا و معایب فرش ماشینی

  • اصول فنی در تاریخ بافندگی در ایران

در دوران هخامنشیان و پیش از آن بافته ها فرم ساده ای داشتند و شامل نخ های تار و پود بودند که یکدر میان در زیر و رو قرار می گرفتند. در دوره های اشکانی و ساسانی با نفوذ روش های بافندگی چینی دگرگونی هایی در صنعت نساجی و بافندگی ایران پدید آمد. پارچه های چینی شامل دو تار و یک پود بودند. و در آنها پود در میان دو تار قرار می گرفت و تنها تارها در پارچه نمایان می گشت.

در ایران تأثیر بافندگی چینی چنین ظاهر گشت که در آن زمان پارچه های ایرانی با یک تار و دو پود (بعوض دو تار و یک پود چینی) بافته شد. نتیجهٔ کار، پارچه ای بود که در آن تار در میان دو پود قرار می گرفت. و از دور نخ ترا دیده نمی شد و پارچه پود نما می گردید. در بافندگی چینی پارچه های مرکب از چهار پود و سه تار نیز (که یک تار ضخیم تر از تار دیگر بود) بافته می شد. و نتیجه کار به صورت پارچه ای پودنما ظاهر می گردید.

در ایران از دورهٔ اشکالی و ساسانی این نوع بافندگی تکمیل شد. و بافندگان ایرانی پنج الی شش پود نیز در این نوع بافت بکار بردند. یکی دیگر از ابداعات ایرانیان در روش بافندگی در دوره سلجوقیان پدیدار گشت. در این دوره پارچه هایی از دو پود و یک تار بافته شد. که در آن تار و پودر هر دو نمایان بودند. همچنین، در این زمان بافتن پارچه های کلفت و دولا بافت و پارچه های نوع اریب با مصالح ابریشمی رایج گردید. در بافندگی دوره ی صفویه، پارچه ای ابریشمی بنام (تافته) تولید شد. از مشخصات این تافته ها آن بود که در آنها پود. ها همیشه نمایان تر از تارها به چشم می خورد.

 

منبع : ویکی پدیا

منبع : پیشگام اوتوماسیوم

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *